صدای هلیکوپتر یا هواپیما که با سرعت زیاد میشود نه با دور موتور، بیشتر وقتها از بلبرینگ چرخ است؛ گاهی از ساییدگی نامنظم لاستیک. تشخیص ساده، خطرها و وقتی باید توقف کنید.
- صدای هلیکوپتر یا هواپیما که با سرعت ماشین زیاد میشود (نه با دور موتور)، بیشتر وقتها از بلبرینگ چرخ خراب است.
- تست: در سرعت متوسط فرمان را آرام به چپ و راست بگیرید؛ اگر صدا کم و زیاد شد، بلبرینگ است. اگر صدا ضرب‌دار و موجی است، ساییدگی نامنظم لاستیک.
- پلوس در پیچ تق‌تق می‌کند، سینی اگزوز در دور آرام می‌لرزد، دیسک تاب‌دار موقع ترمز؛ این‌ها فرق دارند.
- بلبرینگ خراب می‌تواند چرخ را قفل کند. با لرزش و داغی توپی، رانندگی نکنید: ۰۹۱۲ ۳۷۸ ۹۰۰۲
صدای هلیکوپتر در ماشین، همان «وووم» یکنواختی که از حدود ۵۰ یا ۶۰ کیلومتر شروع میشود و هرچه تندتر بروید بلندتر میشود، در بیشتر مواردی که ما دیده‌ایم از بلبرینگ چرخ است. نشانهٔ کلیدی‌اش این است که به دور موتور کاری ندارد: دنده را خلاص کنید، صدا همان است. فرمان را در سرعت آرام به یک سمت بگیرید، صدا کم یا زیاد میشود. بعد از بلبرینگ، دومین علت رایج، مخصوصاً در پراید، ساییدگی نامنظم لاستیک است که صدایی موجی و ضرب‌دار می‌دهد.
این صدا را نباید با «بعداً می‌بینم» رد کرد. بلبرینگی که صدا می‌دهد دارد داغ می‌کند و در مرحلهٔ آخر ممکن است قفل کند یا چرخ را لق کند. پایین‌تر گفته‌ایم چطور در چند دقیقه و بدون ابزار خاص بفهمید صدا از کجاست، کدام صداها شبیه‌اند اما فرق دارند، و کی باید ماشین را نگه دارید و به‌جای رانندگی، تماس بگیرید.
صدای هلیکوپتر یا هواپیما در ماشین دقیقاً چه صدایی است؟
راننده‌ها به آن می‌گویند صدای هلیکوپتر، صدای هواپیما، ووم‌ووم، یا «انگار یک کامیون کنارم می‌آید». یک زمزمهٔ بم و پیوسته که از جایی زیر ماشین می‌آید، در سرعت پایین نیست یا خیلی کم است، و از یک سرعتی به بعد کل کابین را پر می‌کند. بعضی‌ها اول فکر می‌کنند شیشه باز مانده یا باربند صدا می‌دهد.
سریع‌ترین تست همین‌جاست و به هیچ ابزاری نیاز ندارد. در یک خیابان خلوت با سرعت حدود ۶۰ تا ۷۰ بروید، کلاچ بگیرید یا دنده را خلاص کنید و بگذارید ماشین سُر بخورد. اگر صدا با پایین آمدن دور موتور کم شد، منبعش موتور، گیربکس یا اگزوز است. اگر صدا همان‌طور ماند و فقط با کم شدن سرعت کم شد، منبعش چرخ‌هاست: بلبرینگ، لاستیک، یا ترمزی که گیر کرده. بیشتر «صدای هلیکوپتر»ها در گروه دوم‌اند.
علت اول: بلبرینگ چرخ خراب
بلبرینگ چرخ همان قطعه‌ای است که اجازه می‌دهد چرخ روی توپی آزاد بچرخد و وزن ماشین را هم تحمل کند. با آب و گل، چاله، ضربه به جدول، لاستیک پهن‌تر از استاندارد و سادهٔ عمر، ساچمه‌ها و کنس‌هایش خط می‌افتند و آن زمزمه شروع میشود. نشانه‌های بلبرینگ خراب معمولاً این‌هاست:
- صدای یکنواخت که با سرعت بالا می‌رود و به دنده و دور موتور کاری ندارد.
- با گرفتن فرمان به یک سمت در سرعت، صدا تغییر می‌کند. معمولاً وقتی به راست می‌پیچید، وزن روی چرخ چپ می‌افتد و اگر بلبرینگ چپ خراب باشد صدا بلندتر میشود، و برعکس. می‌گوییم معمولاً، چون گاهی برعکسش را هم دیده‌ایم.
- لرزش ملایم روی فرمان یا کف ماشین که با صدا همراه است.
- بعد از یک مسیر، توپی آن چرخ از بقیه داغ‌تر است (با احتیاط دست بزنید).
- در خودروهای مجهز به ای‌بی‌اس، گاهی چراغ ای‌بی‌اس روشن میشود، چون سنسور چرخ روی همان توپی است و لقی، خواندنش را به هم می‌زند.
در پراید این داستان آشناتر از هر ماشین دیگری است. بلبرینگ چرخ جلوی پراید قطعهٔ کوچکی است، قطعات بازار کیفیت یکسانی ندارند و کوچه‌های تهران هم چاله کم ندارند. وقتی صاحب پراید از صدای هلیکوپتر می‌گوید، اولین حدس ما بلبرینگ جلو است، بعد لاستیک.
علت دوم: ساییدگی نامنظم لاستیک
لاستیک وقتی کمک‌فنر خسته باشد، جلوبندی تنظیم نباشد، باد کم باشد یا بالانس نباشد، به‌جای این‌که صاف بساید، «موجی» یا پله‌پله می‌ساید. آج‌ها یکی در میان بلندتر و کوتاه‌تر می‌شوند و در سرعت، هر بار که پلهٔ بلندتر به آسفالت می‌خورد، ضربی می‌زند که در مجموع شبیه صدای هواپیما یا هلیکوپتر میشود. فرقش با بلبرینگ در جنس صداست: ضرب‌دار و موجی، نه یکنواخت. روی آسفالت صاف و ناصاف هم عوض میشود.
تست ساده: کف دست را روی آج لاستیک بکشید، یک‌بار در جهت چرخش و یک‌بار برعکس. اگر لبه‌های آج در یک جهت مثل دندانهٔ اره حس می‌شوند یا سطح آج پستی‌بلندی موجی دارد، پیدا کردید. تست دوم: جای لاستیک‌های جلو و عقب را عوض کنید؛ اگر صدا جابهجا شد یا عوض شد، لاستیک است. راه‌حل، بالانس و تنظیم جلوبندی و در صورت خستگی کمک‌فنر، تعویض آن است؛ لاستیک موجی‌شده معمولاً دیگر برنمی‌گردد و باید عوض شود. در پراید کمکفنرهای عقب نرم و لاستیک‌های عقب موجی‌شده را زیاد می‌بینیم.
صداهایی که شبیه‌اند اما علت‌شان فرق دارد
هر صدای زیر ماشین هلیکوپتر نیست. این‌ها را زیاد اشتباه می‌گیرند:
- پلوس (سی‌وی‌جوینت): تق‌تق یا تیک‌تیک منظم، فقط در پیچ و بیشتر زیر گاز. صدای یکنواخت نمی‌دهد. گردگیر پارهٔ پلوس را اگر زود ببینید، ارزان تمام میشود.
- دیسک ترمز تاب‌دار یا لنت گیرکرده: لرزش پدال هنگام ترمز، یا صدای ساییدن و داغی چرخ بدون ترمز گرفتن. لنتی که آزاد نمی‌شود می‌تواند زمزمه‌ای شبیه بلبرینگ بدهد.
- سینی محافظ اگزوز شل: تلق‌تلق فلزی، بیشتر در دور آرام و روی دست‌انداز، نه در سرعت.
- نشتی اگزوز: صدای خفه و بم که با گاز دادن زیاد میشود، حتی در حالت توقف.
- بلبرینگ گیربکس یا دیفرانسیل: زوزه‌ای که با دنده و زیر گاز یا رها کردن گاز تغییر می‌کند. کمتر پیش می‌آید.
- باربند، آینه، لاستیک‌های پهن: صدای باد که با باز کردن شیشه عوض میشود.
| صدا | کی زیاد میشود | با فرمان عوض میشود؟ | علت احتمالی |
|---|---|---|---|
| زمزمهٔ یکنواخت و بم | با سرعت ماشین | بله | بلبرینگ چرخ |
| ضرب‌دار و موجی | با سرعت ماشین | کم | ساییدگی نامنظم لاستیک |
| تق‌تق منظم | در پیچ، زیر گاز | فقط در پیچ | پلوس |
| ساییدن و لرزش | هنگام ترمز | خیر | دیسک تاب‌دار یا لنت |
| تلق‌تلق فلزی | دور آرام، دست‌انداز | خیر | سینی اگزوز |
| غرش بم | با دور موتور | خیر | نشتی اگزوز |
چطور در خانه و بی‌خطر تشخیص بدهیم
- تست خلاص: همان که بالا گفتیم. اگر صدا با خلاص کردن نماند، دنبال چرخ‌ها نگردید.
- تست فرمان: در سرعت متوسط و جادهٔ خلوت، فرمان را آرام و کم به چپ و بعد به راست بگیرید. تغییر صدا یعنی بلبرینگ.
- تست لقی: ماشین را روی زمین صاف با جک بالا بزنید، ترمز دستی بکشید و زیر چرخ مقابل مانع بگذارید. چرخ را از بالا و پایین بگیرید و تکان بدهید؛ لقی یا تق‌تق یعنی بلبرینگ. چرخ را با دست بچرخانید؛ زبری یا صدای خش‌خش هم همین را می‌گوید. هیچ‌وقت زیر ماشینی که فقط روی جک است نروید.
- تست لاستیک: کشیدن کف دست روی آج و نگاه به الگوی ساییدگی.
- تست دما: بعد از چند کیلومتر، با پشت دست به توپی هر چهار چرخ نزدیک شوید. چرخی که به‌وضوح داغ‌تر است مشکوک است: بلبرینگ یا ترمز گیرکرده.
رانندگی با بلبرینگ خراب چقدر خطرناک است؟
بلبرینگی که خط افتاده، اصطکاک و گرما تولید می‌کند. گرما گریس را می‌سوزاند، سایش تندتر میشود، لقی بیشتر. در مرحلهٔ آخر بلبرینگ می‌تواند بشکند یا قفل کند؛ چرخ در سرعت ناگهان سنگین میشود و ماشین به یک سمت کشیده میشود. نمونه‌هایی هم بوده که توپی ترک برداشته و چرخ کج شده است. بین این دو مرحله، بلبرینگ خراب دیسک و توپی و سنسور ای‌بی‌اس را هم می‌خورد و تعمیر ارزان تبدیل به تعمیر گران میشود.
قاعدهٔ ما: صدای کم و بدون لرزش، آهسته و در خیابان‌های شهری تا تعمیرگاه نزدیک بروید و همین هفته درستش کنید. صدای بلند همراه با لرزش فرمان، داغی توپی، یا حس این‌که ماشین «می‌لنگد»، یعنی نه بزرگراه، نه مسافرت، نه سرعت. ماشین را نگه دارید و حملش کنید.
مکانیک سیار چه کار می‌تواند بکند و کدام کار مال تعمیرگاه است؟
تشخیص همیشه در محل شدنی است: مکانیک سیار ما چرخ را بالا می‌زند، لقی و زبری بلبرینگ را چک می‌کند، ترمز گیرکرده و پلوس را از بلبرینگ جدا می‌کند و لاستیک را نگاه می‌کند تا بدانید دقیقاً چه چیزی باید عوض شود و به‌جای حدس زدن، قطعهٔ درست بخرید. اگر ترمز گیر کرده یا مشکل لاستیک است، خیلی وقتها همان‌جا حل میشود و پنچرگیری و تعویض لاستیک در محل با پنچرگیری سیار انجام میشود.
تعویض بلبرینگ بستگی به خودرو دارد. در بعضی چرخ‌های عقب که توپی و بلبرینگ یکپارچه است و با چند پیچ باز میشود، در محل شدنی است. بلبرینگ چرخ جلوی پراید و بیشتر خودروهای ایرانی «پرسی» است؛ یعنی باید سگ‌دست باز شود، بلبرینگ با پرس بیرون بیاید و نو جایش پرس شود. این کار تعمیرگاه است. اگر ماشین در شرایطی است که نباید رانده شود، یدک‌کش آن را می‌برد و برای خودروی اتوماتیک یا لوکس، کفی خودروبر می‌فرستیم؛ هزینه بر اساس نرخ مصوب اتحادیه، پیش از اعزام. برای بقیهٔ خرابی‌های سر راه، امداد خودرو ما در تهران و حومه شبانه‌روزی است.
سوال‌های پرتکرار
صدای هلیکوپتر در پراید از چیست؟
در پراید بیشتر وقتها بلبرینگ چرخ جلو است، بعد از آن ساییدگی نامنظم لاستیک بهخاطر کمکفنرهای خسته یا تنظیم نبودن جلوبندی. اگر صدا با پیچیدن فرمان کم و زیاد میشود، بلبرینگ؛ اگر با عوض کردن جای لاستیکها جابهجا میشود، لاستیک.
چطور بفهمم صدا از بلبرینگ است یا لاستیک؟
بلبرینگ: صدای یکنواخت که با گرفتن فرمان به یک سمت بلندتر یا کمتر میشود و با بالا زدن چرخ، لقی یا زبری در چرخش حس میشود. لاستیک: صدای ضرب‌دار و موجی، آج با دست ناصاف حس میشود و با جابهجا کردن لاستیکها جای صدا عوض میشود.
با بلبرینگ چرخ خراب چقدر میشود رانندگی کرد؟
هیچ عدد امنی نیست. بلبرینگی که صدای بلند، لرزش یا داغی توپی دارد می‌تواند قفل کند یا چرخ را لق کند، مخصوصاً در سرعت بالا. با صدای کم و بدون لرزش، آهسته تا تعمیرگاه نزدیک بروید؛ با لرزش یا داغی، توقف کنید و یدک‌کش بخواهید.
تعویض بلبرینگ چرخ در محل ممکن است؟
تشخیص همیشه در محل ممکن است. تعویض بستگی به خودرو دارد: در بعضی چرخ‌های عقب که توپی با بلبرینگ یکپارچه است، شدنی است؛ بلبرینگ جلوی پراید و بیشتر خودروهای ایرانی پرسی است و کار تعمیرگاه است.
چرا صدا وقتی دنده را خلاص می‌کنم قطع نمی‌شود؟
چون منبع صدا موتور و گیربکس نیست. صدایی که در حالت خلاص و با سرعت ثابت ادامه دارد، از چرخ‌ها می‌آید: بلبرینگ، لاستیک یا ترمزی که گیر کرده. این ساده‌ترین تست برای جدا کردن صداهای موتوری از صداهای چرخ است.
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفری باشید که دیدگاه خود را ثبت می‌کند.