تسمه تایم پاره شده یعنی استارت تند و سبک میخورد اما موتور روشن نمیشود؛ تسمهٔ رد کرده یعنی بدکاری، ریپ و افت قدرت. نشانه‌ها، خطر خم شدن سوپاپ در پژو و چرا نباید دوباره استارت بزنید.
- تسمه تایم پاره شده: موتور ناگهان خاموش میشود، استارت خیلی تند و سبک میخورد (کمپرس ندارد) و روشن نمیشود. با باز کردن درِ روغن، میلسوپاپ هنگام استارت نمیچرخد.
- تسمه تایم رد کرده: روشن میشود ولی بد کار میکند؛ دور آرام ناصاف، ریپ زدن، افت قدرت، استارت سخت، گاهی بازگشت شعله.
- در موتورهای پژو (اینترفرنس) هر استارت اضافه می‌تواند سوپاپ خم کند. استارت نزنید. پراید معمولاً کم‌خطرتر است، ولی باز هم تلاش نکنید.
- ماشین باید حمل شود، نه رانده. یدک‌کش و کفی در تهران و حومه: ۰۹۱۲ ۳۷۸ ۹۰۰۲
تسمه تایم پاره شده را از رفتار استارت میشود شناخت: موتور در حال کار یا درست بعد از استارت ناگهان می‌خوابد، بعضی‌ها یک صدای تق یا ترکیدن هم قبلش شنیده‌اند، و بعد وقتی سوئیچ را می‌چرخانید استارت با سرعتی غیرعادی و سبک می‌چرخد، بدون آن ریتم سنگین همیشگی، چون پیستون‌ها دیگر کمپرس نمی‌سازند. هرچقدر استارت بزنید روشن نمیشود. تست قطعی‌ترش این است که درِ روغن را باز کنید و کسی استارت بزند؛ اگر میلسوپاپ یا اسبک‌ها زیر در تکان نخوردند، تسمه پاره است.
تسمه‌ای که «رد کرده»، یعنی یک یا چند دندانه جابه‌جا شده، داستان دیگری است: موتور روشن میشود ولی ناصاف و لرزان کار میکند، ریپ می‌زند، قدرت کم دارد، سخت استارت میخورد و گاهی صدای بازگشت شعله میدهد. در هر دو حالت یک قاعده هست که مهم‌تر از همه است: استارتهای پیدرپی نزنید، مخصوصاً در پژو. پایین‌تر گفته‌ایم چرا، چطور مطمئن شوید، و بعدش چه کنید.
تسمه تایم چه کار میکند و چرا پاره شدنش این‌قدر مهم است؟
تسمه تایم میل‌لنگ را به میلسوپاپ وصل میکند و کاری میکند که باز و بسته شدن سوپاپ‌ها دقیقاً با بالا و پایین رفتن پیستون‌ها هماهنگ باشد. تسمهٔ دندانه‌داری است از لاستیک و الیاف، زیر یک قاب پلاستیکی جلوی موتور، و برخلاف تسمهٔ دینام از بیرون دیده نمیشود. تا وقتی سالم است، هیچ‌کس به آن فکر نمی‌کند. وقتی پاره میشود، میلسوپاپ همان‌جا می‌ایستد و میل‌لنگ به چرخیدن ادامه میدهد؛ یعنی زمان‌بندی موتور از بین می‌رود و در بعضی موتورها پیستون و سوپاپ به هم می‌خورند.
نشانه‌های تسمه تایم پاره شده
- خاموش شدن ناگهانی در حال حرکت یا در دور آرام، بدون لرزش و بدکاری قبلی. انگار کسی سوئیچ را بست. فرمان و ترمز هم سنگین میشود چون موتور خاموش است.
- صدای تق یا ترکیدن از جلوی موتور، درست قبل از خاموش شدن. همه نمی‌شنوند، اما آن‌هایی که شنیده‌اند یادشان می‌ماند.
- استارت تند و سبک. مهم‌ترین نشانه. استارت به‌جای «ووو-ووو-ووو» سنگین همیشگی، یکنواخت و سریع می‌چرخد، چون پیستون‌ها بدون سوپاپ‌های بسته کمپرسی برای مقاومت ندارند. راننده‌ای که ماشینش را می‌شناسد، تفاوت را در ثانیهٔ اول می‌فهمد.
- هیچ نشانه‌ای از روشن شدن نیست. نه یک تک‌احتراق، نه سرفه. پمپ بنزین صدا میدهد، چراغ‌ها روشن‌اند، اما موتور نمی‌گیرد.
- میلسوپاپ نمیچرخد. درِ روغن را باز کنید، با چراغ گوشی داخل را نگاه کنید و یک نفر استارت بزند. در بیشتر موتورها میشود میلسوپاپ یا اسبک‌ها را دید. اگر تکان نخوردند، تسمه پاره است یا دندانه‌هایش کامل خورده شده. این تست را یک بار و کوتاه انجام دهید، نه چند بار.
- تسمه از زیر قاب دیده میشود. اگر قاب بالای تایم به‌راحتی باز میشود، تسمهٔ پاره یا شل و بی‌دندانه را می‌بینید. اگر باز کردنش ابزار می‌خواهد، بگذارید مکانیک ببیند.
نشانه‌های تسمه تایم رد کرده
تسمه وقتی شل میشود (تسمهسفتکن خسته، هرزگرد لق، تسمهٔ کهنه و کش‌آمده) یا وقتی موتور ضربه‌ای میخورد (مثلاً بعد از جوش آوردن یا استارت روی موتور قفل‌شده)، ممکن است روی چرخ‌دندهٔ میلسوپاپ یک یا چند دندانه بپرد. زمان‌بندی به هم می‌ریزد ولی از بین نمی‌رود، برای همین موتور روشن میشود و بد کار میکند:
- دور آرام ناصاف و لرزان، انگار یک سیلندر کار نمی‌کند.
- ریپ زدن زیر گاز و افت قدرت محسوس، مخصوصاً در سربالایی.
- استارت سخت؛ باید چند ثانیه بچرخد تا بگیرد.
- صدای بازگشت شعله در منیفولد هوا یا تک‌تیر در اگزوز.
- چراغ چک، معمولاً با خطای ناهماهنگی سنسور میل‌لنگ و میلسوپاپ.
- مصرف سوخت بالاتر و بوی بنزین نسوخته از اگزوز.
یک دندانه رد کردن معمولاً فقط بدکاری میدهد، اما هر دندانهٔ بیشتر، سوپاپ‌ها را به پیستون نزدیک‌تر میکند و رانندگی با آن، در موتورهای اینترفرنس، قمار است. رد کردن تسمه تایم را باید مثل هشدار پاره شدنش جدی گرفت: تسمه‌ای که یک بار پریده، دوباره می‌پرد.
موتور اینترفرنس: چرا نباید استارت بزنید
در موتور «اینترفرنس» (تداخلی)، مسیر حرکت پیستون و سوپاپ‌های کاملاً باز با هم هم‌پوشانی دارد؛ در حالت عادی هیچ‌وقت هم‌زمان در یک نقطه نیستند، چون تسمه تایم آن‌ها را هماهنگ نگه می‌دارد. با پاره شدن تسمه، میلسوپاپ در یک وضعیت ثابت می‌ماند، بعضی سوپاپ‌ها باز می‌مانند و پیستونی که هنوز با اینرسی یا با استارت شما بالا می‌آید، به آن‌ها میخورد. نتیجه: سوپاپ خم، گاهی گاید سوپاپ شکسته، در بدترین حالت آسیب به تاج پیستون. هر استارت اضافه یعنی چند ضربهٔ دیگر.
بیشتر موتورهای پژو که در ایران می‌بینیم، از خانوادهٔ TU (۲۰۶، ۲۰۷، پارس تی‌یو‌فایو، رانا) و XU (۴۰۵، پارس، سمند با موتور پژو)، اینترفرنس‌اند و آسیب سوپاپ در آن‌ها با پاره شدن تسمه تایم تقریباً همیشگی است. برای همین در پژو، بعد از خاموش شدن ناگهانی، حتی یک استارت «برای امتحان» را هم توصیه نمی‌کنیم؛ اگر می‌خواهید تست درِ روغن را انجام دهید، یک بار کوتاه، همین. موتور پراید معمولاً غیراینترفرنس محسوب میشود و پیستونش در حالت عادی به سوپاپ نمیرسد؛ یعنی احتمال این‌که فقط با تعویض تسمه راه بیفتد بیشتر است. اما «معمولاً» را جدی بگیرید؛ در پراید هم استارتهای پیدرپی نزنید و بگذارید تعویض و بررسی انجام شود.
| خودرو / موتور | نوع موتور | پاره شدن تسمه تایم چه میکند | بعدش چه کنید |
|---|---|---|---|
| پژو ۲۰۶، ۲۰۷، پارس تی‌یو‌فایو، رانا (TU) | اینترفرنس | خم شدن سوپاپ‌ها، معمولاً | استارت نزنید، حمل به تعمیرگاه |
| پژو ۴۰۵، پارس، سمند با موتور XU | اینترفرنس | خم شدن سوپاپ‌ها، معمولاً | استارت نزنید، حمل به تعمیرگاه |
| پراید | معمولاً غیراینترفرنس | اغلب فقط تعویض تسمه | استارت نزنید، بررسی و تعویض |
| سایر خودروها | طبق دفترچه و مکانیک | بسته به موتور | فرض را بر اینترفرنس بگذارید |
چطور مطمئن شویم: سه بررسی ساده
- رفتار استارت. تند و سبک با هیچ نشانهٔ روشن شدن، تقریباً همیشه یعنی کمپرس نیست، و شایع‌ترین دلیل ناگهانی‌اش تسمه تایم است. اگر استارت کند و سنگین است، دنبال باتری و استارت بگردید، نه تایم.
- تست درِ روغن. یک بار و کوتاه. میلسوپاپ یا اسبک‌ها باید با چرخش استارت تکان بخورند. بی‌حرکت بودن یعنی تسمه پاره یا کاملاً بی‌دندانه.
- نگاه به تسمه. اگر قاب بالای تایم بدون ابزار باز میشود، تسمهٔ پاره، بی‌دندانه یا شل را می‌بینید. برای تسمهٔ رد کرده، مکانیک علامت‌های تایم را روی چرخ‌دنده‌ها چک میکند و در صورت شک، تست کمپرس می‌گیرد.
یک اشتباه رایج: تسمه تایم را با تسمهٔ دینام قاطی نکنید. تسمهٔ دینام از بیرون دیده میشود، پاره شدنش چراغ باتری را روشن میکند و ماشین تا مدتی روی باتری کار میکند؛ تسمه تایم زیر قاب است و پاره شدنش موتور را در جا خاموش میکند.
تسمه تایم را کی باید عوض کرد؟
زمان دقیق را دفترچهٔ خودرو می‌گوید و به آن پایبند باشید؛ برای بیشتر خودروهای رایج در ایران عددی حدود هر ۶۰ تا ۹۰ هزار کیلومتر است و بعضی سازنده‌ها یک محدودیت زمانی هم می‌گذارند (مثلاً چند سال)، چون لاستیک تسمه با زمان خشک میشود حتی اگر کیلومتر کم باشد. اگر کارکرد ماشین را نمی‌دانید یا ماشین را دست‌دوم خریده‌اید و فاکتوری از تعویض تایم ندارید، فرض کنید عوض نشده و عوضش کنید؛ هزینهٔ تسمه در برابر تعمیر سرسیلندر چیزی نیست.
موقع تعویض، تسمهسفتکن و هرزگرد را هم عوض میکنند، چون بلبرینگ‌شان به همان اندازه عمر کرده و خراب شدن‌شان همان بلا را سر تسمهٔ نو می‌آورد. در بیشتر موتورهایی که واترپمپ با تسمه تایم می‌چرخد (پژوها و پراید از این دسته‌اند)، واترپمپ را هم همان موقع عوض میکنند تا چند ماه بعد برای یک نشتی، کل کار دوباره باز نشود. نشانه‌های تسمه‌ای که به آخر عمرش رسیده: ترک‌های ریز روی پشت تسمه، سطح براق و سخت، رد روغن روی آن (نشتی کاسه‌نمد که تسمه را نرم میکند)، صدای تیک‌تیک یا سوت از پشت قاب تایم، و روشن شدن چراغ چک با خطای زمان‌بندی.
بعد از پاره شدن تسمه تایم چه کنیم؟
اول، ماشین را در جای امن نگه دارید و چراغ خطر بزنید؛ اگر در بزرگراه هستید از ماشین فاصله بگیرید. دوم، استارت نزنید. سوم، نه هل دادن، نه بکسل با طناب: با موتور خاموش، بوستر ترمز بعد از چند بار پدال زدن خالی میشود و فرمان هیدرولیک سنگین است، و در پژو هر چرخش اضافهٔ موتور همان خطر سوپاپ را دارد. این ماشین باید حمل شود.
یدک‌کش ما با نیسان چرخ‌گیر ماشین دنده‌ای را می‌برد و برای خودروی اتوماتیک یا ماشینی که نمی‌خواهید دو چرخش روی زمین کشیده شود، کفی خودروبر می‌فرستیم؛ هر چهار چرخ روی سکو، بدون هیچ چرخشی در موتور و گیربکس. هزینه با نرخ مصوب اتحادیه حساب میشود و پیش از اعزام اعلام میشود. اگر مطمئن نیستید تسمه تایم است یا چیز دیگری، مکانیک سیار ما در محل تشخیص میدهد و در بعضی خودروهای ایرانی که سوپاپ آسیب ندیده، تعویض تسمه همان‌جا شدنی است؛ اما وقتی پای پژو و احتمال آسیب سوپاپ در میان است، جواب درست تعمیرگاه است. برای هر خرابی دیگری در تهران و حومه هم امداد خودرو ما شبانه‌روزی است.
چند شب پیش یکی از راننده‌های ما به یک پارس رسید که صاحبش نیم ساعت پیدرپی استارت زده بود به این امید که «شاید بگیرد». تسمه پاره بود. آنچه می‌توانست تعویض تسمه و واترپمپ باشد، تبدیل شد به باز کردن سرسیلندر و تعویض سوپاپ‌ها. این نوشته را نوشتیم که این اتفاق برای شما نیفتد.
سوال‌های پرتکرار
اگر تسمه تایم پاره شود ماشین چه علائمی دارد؟
موتور ناگهان خاموش میشود، گاهی با یک صدای تق یا ترکیدن، و بعد استارت بهطرز عجیبی تند و سبک میخورد چون کمپرس ندارد. با باز کردن درِ روغن و استارت زدن، میلسوپاپ نمیچرخد. موتور روشن نمیشود هرچقدر استارت بزنید.
تسمه تایم رد کرده چه نشانههایی دارد؟
موتور روشن میشود ولی بد کار میکند: دور آرام ناصاف و لرزان، ریپ زدن، افت قدرت محسوس، استارت سخت، گاهی صدای بازگشت شعله در منیفولد یا اگزوز و چراغ چک. اگر یک یا دو دندانه رد کرده باشد، این علائم را میدهد و با رد کردن بیشتر، خطر برخورد سوپاپ هم هست.
چرا نباید بعد از پاره شدن تسمه تایم استارت بزنیم؟
در موتورهای اینترفرنس مثل بیشتر موتورهای پژو (۲۰۶، ۲۰۷، پارس، ۴۰۵، سمند با موتور پژو)، وقتی میلسوپاپ نمیچرخد، سوپاپ‌های باز‌مانده در مسیر پیستون قرار می‌گیرند و هر استارت می‌تواند سوپاپ بیشتری را خم کند یا پیستون را آسیب بزند. تعمیر ارزان تبدیل به تعمیر گران میشود.
تسمه تایم پراید اگر پاره شود سوپاپ خم میشود؟
موتور پراید معمولاً غیراینترفرنس محسوب میشود، یعنی در حالت عادی پیستون به سوپاپ نمیرسد و آسیب کمتر است. با این حال قطعی نیست و به وضعیت موتور بستگی دارد؛ پس در پراید هم استارتهای پیدرپی نزنید و بگذارید تعویض و بررسی انجام شود.
تسمه تایم را هر چند کیلومتر باید عوض کرد؟
طبق دفترچهٔ هر خودرو؛ برای بیشتر ماشینهای رایج در ایران حدود هر ۶۰ تا ۹۰ هزار کیلومتر یا چند سال یکبار، هر کدام زودتر برسد. تسمهسفتکن، هرزگرد و معمولاً واترپمپ را همان موقع عوض میکنند تا دوباره کل کار باز نشود.
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفری باشید که دیدگاه خود را ثبت میکند.